Άλκη Ζέη: «Πίσω από τους ήρωές μου βρίσκονται αληθινά παιδιά!»

Για τα μυθιστορήματά της, για τις τηλεοπτικές σειρές της ΕΡΤ που βασίστηκαν σε δύο από τα βιβλία της (To καπλάνι της βιτρίνας και Ψεύτης παππούς), για το αν τα Ελληνόπουλα σήμερα διαβάζουν, για τον δάσκαλο που αγωνίζεται να εντάξει το βιβλίο στη ζωή των μαθητών του και για την επίδραση της ανάγνωσης στον λόγο και στη σκέψη των παιδιών, για όλα αυτά και για ακόμα περισσότερα άκρως ενδιαφέροντα, συζητήσαμε με την αγαπημένη συγγραφέα Άλκη Ζέη.

Συνέντευξη: Τζένη Χαραλαμπίδου

Στη συνέντευξη η Άλκη Ζέη παρουσιάζει τα βιβλία της -μιλάει για το καθένα, ξεχωριστά, με αγάπη και συγκίνηση. Στέκεται ιδιαίτερα στο πρώτο της, στο «Καπλάνι της βιτρίνας», στο οποίο, όπως δηλώνει, έχει και τη μεγαλύτερη αδυναμία. «Το καπλάνι της βιτρίνας» αποτελεί έργο-σταθμό για την ελληνική παιδική λογοτεχνία και θεωρείται πλέον κλασικό έργο για παιδιά, με συνεχείς επανεκδόσεις από το 1963 που πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα και πολλές μεταφράσεις και διακρίσεις στο εξωτερικό. Όπως δηλώνει στη συνέντευξη, η συγγραφέας έγραψε το «Καπλάνι της βιτρίνας» γιατί «…ήθελα τα παιδιά μου να μάθουν τι είναι Ελλάδα». Όσον αφορά στο άλλο βιβλίο της στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη τηλεοπτική σειρά της ΕΡΤ, «Ο Ψεύτης παππούς», η κα Ζέη αναφέρει πως οι ήρωες αυτού του βιβλίου έχουν στοιχεία τόσο από τον άντρα της όσο και από τον εγγονό της. Το θέμα της μάστιγας των ναρκωτικών προσεγγίζει με τον δικό της τρόπο η κα Ζέη με το βιβλίο της «Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της». Πρόκειται για την ιστορία μίας 12χρονης κοπέλας που έκανε χρήση ναρκωτικών ουσιών. «Σαν κινηματογραφική ταινία περνούσαν από μπροστά μου» οι στιγμές και τα γεγονότα καθώς έγραφε το πολύ δημοφιλές βιβλίο της, «Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου», μας λέει στη συνέντευξη η Άλκη Ζέη. Στο «τελευταίο καλοκαίρι πριν τον πόλεμο» αναφέρεται το μυθιστόρημά της «Μοβ ομπρέλας», ένα βιβλίο που έγραψε μετά το «Καπλάνι της Βιτρίνας» και πριν τον «Περίπατο του Πέτρου». Αλλά το βιβλίο που τη δυσκόλεψε πιο πολύ από όλα, όπως η ίδια παραδέχεται, είναι η «Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα», καθώς η συγγραφέας ήθελε να συνδυάσει βιογραφία με μυθιστόρημα. Το τελευταίο βιβλίο που μας παρουσιάζει on camera η Αλκη Ζέη είναι «Ο Θείος Πλάτωνας». Στο βιβλίο αυτό ήθελε να μιλήσει «και πάλι για την Ελλάδα στα παιδιά».

Δύο τηλεοπτικές σειρές της ΕΡΤ βασίστηκαν σε βιβλία της Άλκης Ζέη, To καπλάνι της βιτρίνας και ο Ψεύτης παππούς. Στο ερώτημά μας αν η τηλεόραση μπορεί να αποδώσει ικανοποιητικά βαθμό το κλίμα της ιστορίας ενός βιβλίου, η Άλκη Ζέη απαντά πως ναι, μπορεί, αλλά χρειάζεται να εργαστούν για τέτοιες τηλεοπτικές παραγωγές άνθρωποι ταλαντούχοι και με μεράκι, που να μπορείς να τους εμπιστευτείς. Δηλώνει απόλυτα ικανοποιημένη από τις παραγωγές της ΕΡΤ. «Εγώ είμαι από τους τυχερούς συγγραφείς γιατί και τα δύο μου βιβλία αποδόθηκαν ακριβώς σαν να τα διάβαζες» δηλώνει η συγγραφέας και τονίζει ότι στην αρχή που της προτάθηκε να γίνει σειρά «Το καπλάνι της βιτρίνας» εκείνη ήταν διστακτική. Το αποτέλεσμα, όμως, την ικανοποίησε απόλυτα! Για τη μεταφορά του «Ψεύτη παππού» στη μικρή οθόνη, η εγγύηση για την επιτυχία ήταν ο Γιώργος Μιχαλακόπουλος που σκηνοθέτησε και ενσάρκωσε ο ίδιος τον ρόλο του παππού.

Η Άλκη Ζέη έχει επιλέξει να γράφει για παιδιά ώστε να μην ξεχαστούν σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας τα οποία η ίδια έχει ζήσει και που «οι επόμενες γενιές πρέπει να γνωρίζουν». Κάθε φορά που ανακαλύπτει ότι Ελληνόπουλα αγνοούν σημαντικά κομμάτια της πρόσφατης ιστορίας μας, εκπλήσσεται δυσάρεστα. Μάλιστα, έγραψε το βιβλίο «Ο περίπατος του Πέτρου» με αυτόν τον στόχο: να μεταφέρει στα παιδιά μνήμες της από τον πόλεμο με τους Γερμανούς, την κατοχή και την αντίσταση. Βέβαια, αναγνώστες των βιβλίων της δεν είναι μόνο τα παιδιά -τα βιβλία της διαβάζονται με μεγάλο ενδιαφέρον και από τους ενήλικες!

«Είναι δύσκολο να είσαι συγγραφέας στη χώρα μας, πάντα αυτό ίσχυε. Οι συγγραφείς στη Ελλάδα πρέπει να κάνουν κι άλλη δουλειά για να ζήσουν. Ελάχιστοι έχουμε καταφέρει μόνο να γράφουμε» μας λέει η Άλκη Ζέη. Αυτό βέβαια δεν την εμπόδισε να γίνει συγγραφέας καθώς από τα 10 της χρόνια ήξερε ότι αυτό ήθελε. «Δεν ξέρω πώς, αλλά το ήξερα. Ήθελα να γράφω πάντα και είχα πιστέψει ότι θα γίνω συγγραφέας». Η συγγραφέας αντιμετώπισε διάφορες δυσκολίες στο ξεκίνημά της. Αλλά δεν το έβαλε κάτω γιατί, όπως μας εξηγεί, είχε δίπλα της ανθρώπους που την πίστεψαν και τη στήριξαν για να συνεχίσει να γράφει…

Η Άλκη Ζέη επισκέπτεται συχνά σχολεία, πηγαίνει όπου την καλούν οι δάσκαλοι, και συζητά με τα παιδιά για τα δικά της βιβλία αλλά και γενικότερα για τη φιλαναγνωσία. «Η φιλαναγνωσία του παιδιού εξαρτάται κυρίως από τον δάσκαλο», μας λέει η Άλκη Ζέη, σημειώνοντας μάλιστα ότι «αν δεν υπήρχαν οι δάσκαλοι δεν θα κυκλοφορούσαν τα βιβλία μας». Σύμφωνα με τη συγγραφέα, το πρόβλημα έγκειται κατά πολύ στο εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα μας, στο γεγονός δηλαδή ότι η ανάγνωση των λογοτεχνικών βιβλίων δεν εντάσσεται στο πρόγραμμα των μαθητών ενώ δεν υπάρχουν καν βιβλιοθήκες στα σχολεία και στις γειτονιές.

Άλκη Ζέη 

Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε στην Αθήνα και πέρασε τα πρώτα παιδικά της χρόνια στη Σάμο, απ’ όπου καταγόταν η μητέρα της. Όταν άρχισε το σχολείο, η οικογένειά της εγκαταστάθηκε στο Μαρούσι και στη συνέχεια στην Αθήνα. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας. Η σχέση της με το γράψιμο ξεκίνησε από τα γυμνασιακά της χρόνια, γράφοντας έργα για το κουκλοθέατρο, διηγήματα και νουβέλες, που δημοσιεύονταν σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. Παράλληλα με το γράψιμο, αγωνίστηκε ενεργά για την ελευθερία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημοκρατία, συμμετέχοντας στο αριστερό κίνημα από τα χρόνια της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα. Η συμμετοχή της σ’ αυτό τον αγώνα καθόρισε την προσωπική ζωή της. Από το 1952 μέχρι το 1964 έζησαν μαζί με τον άντρα της, τον θεατρικό συγγραφέα Γιώργο Σεβαστίκογλου, ως πολιτικοί πρόσφυγες στη Σοβιετική Ένωση, αρχικά στην Τασκένδη και ύστερα στη Μόσχα, όπου γεννήθηκαν και τα δυο παιδιά τους. Επέστρεψαν στην Ελλάδα το ’64 για να ξαναφύγουν το ’67 στο Παρίσι, όπου παρέμειναν ώς τα μέσα της δεκαετίας του ’70 λόγω της δικτατορίας.

Ο καθαρός τρόπος γραφής της, η γλωσσική αρτιότητα, η κριτική στάση απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις, το χιούμορ και η διεισδυτική ματιά στα γεγονότα, είναι τα χαρακτηριστικά των έργων της Άλκης Ζέη που το έχουν κάνει να αγαπηθεί από το ελληνικό και το ξένο αναγνωστικό κοινό. «Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα», «Το καπλάνι της βιτρίνας» και «Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου», συμπεριλαμβάνονται στα μπεστ σέλλερ της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.

Εκτός από τα βιβλία «Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα» και «Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο», τα βιβλία της απευθύνονται κυρίως σε παιδιά και εφήβους, πάντα όμως διαβάζονται με μεγάλη ευχαρίστηση κι από τους ενήλικες. Εμπνέονται από προσωπικές της εμπειρίες υφαίνοντας την υπόθεσή τους παράλληλα με ιστορικά γεγονότα. Τα θέματα που πραγματεύονται είναι καθημερινά και πανανθρώπινα.

Η Άλκη Ζέη είναι πρέσβειρα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, καθώς το σύνολο του έργου της είναι μεταφρασμένο και κυκλοφορεί σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο. Η ίδια έχει επίσης μεταφράσει από τα Γαλλικά, τα Ιταλικά και τα Ρωσικά αρκετά βιβλία, ανάμεσα στα οποία έργα των Τζιάννι Ροντάρι και Βέρα Πανόβα.


Ευχαριστούμε θερμά τις Εκδόσεις Μεταίχμιο για τη φιλοξενία στον χώρο όπου πραγματοποιήθηκε το γύρισμα.

Ευχαριστούμε τους συναδέλφους από το Αρχείο της ΕΡΤ για τα επεισόδια από «Το Καπλάνι της βιτρίνας» και «Ο ψεύτης παππούς», πλάνα των οποίων χρησιμοποιήσαμε στη συνέντευξη.

**Η μαυρόασπρη φωτογραφία που πλαισιώνει το βιογραφικό της Άλκης Ζέη είναι από το επίσημο site της συγγραφέως.

 

Μοιράσου το άρθρο: